کتاب چادر کردیم رفتیم تماشا (سفرنامه عالیه خانم شیرازی) اثر زهره ترابی نشر اطراف

تا همین چند دهۀ قبل، پیش از آن که شبکه‌های اجتماعی و اینترنت فراگیر شوند، نوشتن از خاطرات و سفرها و اتفاقات روزمره خیلی رایج بود. نه فقط چهره‌های سرشناس و ادیب، که حتی آدم‌های معمولی هم دستی بر نوشتن داشتند. اما این ادبیات بیشتر مردانه بود، یا حداقل این‌طور تصور می‌شد. اما با بازبینی اسناد تاریخی این فرضیه تا حد زیادی زیر سؤال رفت. یادداشت‌هایی به دست آمد که نشان می‌داد زنان هم سفرنامه داشتند و روزنگاری می‌کردند. سفرنامۀ عالیه خانم شیرازی یکی از بهترین نمونه‌های ادبیات زنانۀ ایران است که در کتاب چادر کردیم رفتیم تماشا گردآوری شده؛ روایتی که حاصل سفر این زن از کرمان به خارج از کشور و پس از آن به تهران است.

عالیه خانم شیرازی در زمان ناصرالدین شاه تصمیم می‌گیرد به بمبئی و از آن‌جا به سفر حج برود. او که اساساً زنی شجاع، مستقل و جسور بود بدون همراهی شوهر و فرزندانش به این سفر سخت و طولانی قدم می‌گذارد. عالیه در کتاب چادر کردیم رفتیم تماشا نشان می‌دهد تا چه حد سرسخت است و برای به دست آوردن آنچه می‌خواسته با مردان جنگیده، وارد مذاکره شده و گاهی هم راهش را جدا کرده است. او با بزرگان و افراد سرشناس آشنایی داشته و در سفرش با آن‌ها دیدار کرده است. در سامرا به خانۀ میرزای شیرازی رفته و در تهران مهمان ناصرالدین‌شاه شده. نقطۀ اوج نوشته‌های او مربوط به دوران حضورش در تهران و دربار ناصری است؛ او که به عنوان یک غریبه به دربار رفته، تصویری بی‌پروا و دست‌اول از آن‌جا ارائه می‌کند، تصویری که تا حدی با روایت‌های پیشین متفاوت است. و همین هم باعث متمایز متن او می‌شود.