کتاب سرودن نان (تاملی درباره وجود پیدا و پنهان نان) اثر اسکات کاتلر شرشو ترجمه ملیکا خوش نژاد نشر اطراف

نان چیست؟ در نگاه اول، پاسخ آسان به نظر می‌رسد: خوراکی ساده. اما نان را نباید فقط غذایی برای سیر کردن شکم دانست. نان پدیده‌ای‌ است زنده و پیچیده؛ نمادی از هم‌زیستی انسان و مخمرها که می‌تواند به فساد یا زایش منجر شود. کتاب سرودن نان نشان می‌دهد که نان بر خلاف ظاهرش هرگز خوراکی پیش پا افتاده نبوده، بلکه همیشه محملی بوده برای طرح مسائل پیچیدۀ بشری.

تجربۀ پخت نان انگار نوعی بازی با زمان است. خمیر زنده است، اما نه به شکلی که ما معمولاً زندگی را می‌فهمیم. خمیر نفس می‌کشد، تغییر می‌کند و، در این فرایند، ما را به چیزی فراتر از خودمان پیوند می‌دهد: به میکروارگانیسم‌ها، به تاریخ، به زمین. اسکات کاتلر شِرشو، برای تحلیل نان و سیر تاریخی آن، از دریدا کمک می‌گیرد و با الهام از مفهوم بیگانه‌سازی او، از ما می‌خواهد نان را نه خوراکی آشنا، که بیگانه‌ای واقعی ببینیم. او با این تغییر منظر، به جهان پیچیده و چندوجهی نان سرک می‌کشد و به جای ارائۀ روایتی خطی و تاریخی، به کمک شبکه‌ای درهم‌تنیده از مفاهیم، نان را در نقطۀ تلاقی رشته‌های گوناگون دانش بشری قرار می‌دهد.

سرودن نان ما را به جهان میکروسکوپی نان می‌برد؛ به اجتماع مخمرها و باکتری‌هایی که در فرایند تخمیر، شریک انسان در یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهایش بوده‌اند. همزمان، تحلیلی تاریخی و جامعه‌شناختی نیز به این شبکه اضافه می‌کند. کتاب به یادمان می‌آورد که نان هرگز ابژه‌ای خنثا نبوده است. برای مثال رنگ نان در روم باستان یا اروپای قرون وسطا نشانۀ آشکار تمایز طبقاتی بوده است. شرشو در ادامه، تحلیل‌هایش را به اسطوره‌شناسی، دین و ادبیات پیوند می‌زند و از جایگاه مقدس نان در آیین‌های کهن – از نان فطیر یهودیان در عید فصح تا بدن مسیح در عشای ربانی – سخن می‌گوید.

آنچه کتاب سرودن نان را متمایز می‌کند نگاه کل‌نگرانۀ آن است. نویسنده با کنار هم گذاشتن وجوه گوناگون، در نهایت به تصویری بزرگ‌تر دست می‌یابد. از نگاه او، نان فقط نوعی خوراک نیست، بلکه ذره‌بینی است برای مشاهدۀ بزرگ‌ترین تضادهای هستی انسان: زندگی و مرگ، فرد و اجتماع، امر مادی و امر متعالی، و ضرورت و آزادی.

کتاب سرودن نان در مجموعۀ «زندگی پنهان چیزهای معمولی» نشر اطراف منتشر شده و ملیکا خوش‌نژاد آن را ترجمه کرده است.