کتاب تاریخ یک همسایگی (روابط ایران و عراق در گذر زمان) اثر فیاض زاهد ترجمه روشنک ماسوری نشر ثالث

روابط ایران و عراق در روایت های رایج، اغلب به جنگی هشت ساله یا منازعات کوتاه مدت سیاسی تقلیل می یابد؛ گویی همسایگی این دو سرزمین کهن، پدیده ای ناگهانی و صرفاً معاصر است. این کتاب آگاهانه از چنین تقلیلی می گریزد، به ژرفای تاریخ فرومی رود و روایت خود را از همان لایه های نخستینِ شکل گیری این همسایگی آغاز می کند؛ جایی که تمدن‌ ای ایلام (عیلام) و آشور نخستین پیوندها و تقابل های خود را رقم زدند و پیش از شکل گیری مرزهای سیاسی امروز، جغرافیا، حافظۀ تاریخی و تداوم منازعه، چارچوب روابط دو سرزمین را ساختند.

از ویرانی شوش در پاییز سدۀ هفتم پیش از میلاد تا خرابه های خرمشهر در سال ۱۹۸۰ میلادی، و از صلح های ناپایدار تا جنگ های ویرانگر، تاریخ یک همسایگی روایت پرفرازونشیبی از دوستی، دشمنی و همزیستی را بازمی گوید. این اثر با نگاهی موشکافانه و سندبنیاد، روابط سیاسی ایران و عراق را از دوران باستان تا پذیرش قطعنامه‌ی ۵۹۸ پی می گیرد؛ قرارداد الجزایر (۱۹۷۵) را به‌مثابۀ نقطه عطفی تعیین کننده و جنگ هشت ساله را به‌عنوان تلخ ترین فصل این همسایگی، در پرتو اسناد معتبر و روایت های دست اول بازخوانی می کند.

این پژوهش بر پایۀ گسترده‌ای از منابع دست‌اول ــ از آرشیو روزنامه های فارسی و بین‌المللی تا اسناد آزادشدۀ آرشیوهای آمریکایی و گفت و گوهای شفاهی با بازیگران آن دوران ــ استوار شده است. بی‌آنکه در دام نظریه پردازی های شتاب زده یا داوری های ایدئولوژیک گرفتار آید، تاریخ را نه ابزاری برای پاسخ های فوری، بلکه بستری برای فهم عمیق تر از تصمیم ها و کشمکش های معاصر می نهد. کتاب، هم زمان که ریشه های تاریخی اختلافات را می کاود، امکان ها و مرزهای همزیستی و همکاری را نیز روشن می سازد.

تاریخ یک همسایگی نه روایت صرف جنگ است و نه دفاعیه ای سیاسی؛ تلاشی است برای فهم رابطه ای تاریخی و پیچیده که همچنان بر سیاست، امنیت و آینده دو کشور سایه افکنده است. اثری ضروری برای پژوهشگران، تصمیم گیران و هر خواننده ای که می خواهد بداند چگونه گذشته ای دور، بی وقفه در اکنونِ این همسایگی حضور دارد.